Gazania is een sierplantengeslacht uit de familie van de composieten (Asteraceae), bekend om zijn opvallende, margrietachtige bloemen die zich openen in zonlicht en vaak sluiten bij bewolkt weer of in de avond. De plant staat in het Nederlands ook bekend als middaggoud vanwege deze eigenschap. Gazania wordt wereldwijd gewaardeerd als perkplant, bodembedekker en containerplant vanwege haar droogtetolerantie, rijke bloei en brede kleurenspectrum.
Algemene kenmerken
Gazania is oorspronkelijk afkomstig uit zuidelijk Afrika, vooral uit gebieden met droge, zonnige omstandigheden. De plant vormt lage rozetten of spreidende pollen met grijsgroen tot donkergroen blad. Afhankelijk van soort en cultivar varieert de planthoogte doorgaans tussen 15 en 35 cm.
Botanische kenmerken
- Familie: Asteraceae (composieten)
- Geslacht: Gazania
- Levensduur: meestal vaste plant in warme klimaten; in gematigde streken vaak als eenjarige geteeld
- Hoogte: 15–35 cm
- Groeiwijze: compact, spreidend of bodembedekkend
- Bloeitijd: late lente tot herfst
- Lichtbehoefte: volle zon
Zaden per gram
Gazania heeft relatief lichte zaden.
| Kenmerk | |
| Zaden per gram | ca. 200–350 zaden |
| Duur kiemkracht | 1–2 jaar |
| Kiemduur | 7–14 dagen |
| Optimale kiemtemperatuur | 20–24 °C |
Het aantal zaden per gram verschilt per cultivar en zaadpartij. F1-hybriden hebben vaak uniformere zaadkwaliteit.
[Naar boven]
Veredeling
De veredeling van Gazania richt zich op:
- grotere bloemen
- compactere groei
- rijkere vertakking
- langere bloeiperiode
- verbeterde uniformiteit
- nieuwe kleurpatronen
- betere hitte- en droogtetolerantie
Veel moderne rassen zijn F1-hybriden met een uniforme groei en vroege bloei. Veredelaars selecteren daarnaast op:
- bloemopening bij minder zonlicht
- ziekteresistentie
- geschiktheid voor potteelt
Er wordt ook gewerkt aan steriele of vegetatief vermeerderde typen voor consistente prestaties.
Ploïdie-niveau
Binnen Gazania komt variatie in chromosomenaantal voor, afhankelijk van soort en cultivar.
De meeste commercieel geteelde Gazania’s zijn:
- diploïd (2n) — meest voorkomend
- tetraploïd (4n) — gebruikt in veredelingsprogramma’s
Tetraploïde planten kunnen kenmerken vertonen zoals:
- grotere bloemen
- stevigere bladeren
- compactere groei
- intensere bloemkleur
Polyploïdie wordt soms kunstmatig geïnduceerd voor sierwaarde en verbeterde eigenschappen.
Gebruik
Gazania kent meerdere toepassingen in de sierteelt en landschapsarchitectuur.
1. Sier- en perkplant
De belangrijkste toepassing is als bloeiende perkplant in:
- openbaar groen
- rotstuinen
- borders
- droogtebestendige tuinen
- bermbeplantingen
2. Bodembedekker
Door de spreidende groei vormt Gazania snel een gesloten vegetatie, wat onkruidgroei helpt onderdrukken.
3. Pot- en containerteelt
Compacte cultivars worden veel gebruikt in:
- balkonbakken
- hanging baskets
- patio- en terrasbeplanting
4. Klimaatrobuuste beplanting
Door hoge droogtetolerantie wordt Gazania steeds vaker toegepast in stedelijke vergroening en xeriscaping (waterarme tuinen).
Teelt
Opkweek uit zaad
Gazania wordt hoofdzakelijk vermeerderd via zaad; vegetatieve vermeerdering wordt gebruikt voor geselecteerde cultivars.
Zaaifase
- Zaaitijd kas: januari–maart
- Zaaitijd buitenteelt: april–mei
- Zaaidiepte: oppervlakkig tot licht afdekken
- Kieming: 1–2 weken bij 20–24 °C
Opkweek
Na kieming worden jonge planten verspeend in plugtrays of potten. Lage luchtvochtigheid en veel licht zijn belangrijk om strekking te voorkomen.
Bodem en klimaat
Gazania groeit het best op:
- goed doorlatende gronden
- zandige of lichte leemgronden
- pH 5,8–7,0
De plant verdraagt:
- droogte goed
- hitte zeer goed
- zoutbelasting matig
Slechte drainage verhoogt de kans op wortelziekten.
Teeltgebieden
Gazania wordt wereldwijd geteeld, maar commerciële productie concentreert zich in regio’s met veel zon en relatief droge omstandigheden.
Belangrijke teeltgebieden
- Netherlands — veredeling en jonge plantproductie onder glas
- Germany — perkplantenteelt
- Italy — mediterrane buitenteelt
- Spain — droogtebestendige sierplanten
- United States — landschapsgebruik, vooral warme staten
- South Africa — oorsprongsgebied en genetische bronpopulaties
- China — opkomende commerciële zaad- en plantproductie
In Noordwest-Europa gebeurt professionele productie vaak in kassen, terwijl mediterrane regio’s vooral buitenteelt toepassen.
[Naar boven]
Bloemkleuren
Een van de grootste sierkwaliteiten van Gazania is de enorme kleurdiversiteit.
Veelvoorkomende kleuren:
- geel
- goudgeel
- oranje
- rood
- roze
- wit
- crème
- brons
- mahonie
- tweekleurige combinaties
Veel cultivars hebben:
- contrasterende bloemringen
- donkere centra
- gestreepte bloembladen
Bloemtypen
Gazania heeft meestal enkelvoudige bloemhoofden, maar veredeling heeft variatie gebracht.
Enkelbloemig type
- meest gangbaar
- grote straalbloemen rond centraal schijfje
Semi-dubbel type
- extra rij straalbloemen
- voller bloembeeld
Gestreepte en ringpatronen
Veel cultivars worden onderscheiden op:
- centrale oogring
- contrasterende tekening
- bandering in kroonbladen
Planttypen
Compacte typen
Kenmerken:
- korte internodiën
- geschikt voor potten
- uniforme groei
Spreidende typen
Kenmerken:
- bodembedekkend
- geschikt voor openbare beplanting
- snelle oppervlaktebedekking
Halfhangende typen
Toegepast in:
- balkonbakken
- hanging baskets
Landschapstypen
Selecties met:
- hoge hittebestendigheid
- langdurige bloei
- geringe onderhoudsbehoefte [Naar boven]
Ziekten en plagen
Hoewel Gazania relatief sterk is, komen enkele ziekten en plagen voor.
Schimmelziekten
Wortel- en stengelrot
Belangrijke veroorzakers:
- Pythium
- Rhizoctonia
- Phytophthora
Risicofactoren:
- nat substraat
- slechte drainage
- overbewatering
Meeldauw
Kan optreden bij:
- slechte luchtcirculatie
- hoge luchtvochtigheid
Virussen
Soms worden mozaïekverschijnselen waargenomen, meestal via insectenvectoren.
Belangrijke plagen
- bladluizen
- trips
- witte vlieg
- spintmijt
- slakken (jonge planten)
Geïntegreerde gewasbescherming (IPM) met biologische bestrijders wordt in professionele teelt veel toegepast
[Naar boven]
Verzorging
Watergift
Gazania heeft een relatief lage waterbehoefte.
Aanbevelingen:
- matig water geven
- geen langdurig natte grond
- liever tijdelijk droog dan te nat
Bemesting
Een matige bemesting is meestal voldoende:
- basisbemesting met stikstof, fosfaat en kalium
- overmatige stikstof vermijden om slappe groei te voorkomen
Licht
Volle zon is essentieel. In schaduw:
- minder bloei
- langere internodiën
- slechtere bloemopening
Snoei en onderhoud
Uitgebloeide bloemen verwijderen:
- stimuleert doorbloei
- verbetert sierwaarde
Winterbescherming is alleen nodig in koelere klimaten.
