Een tropische visie in de polder

Xotus werd in de eerste helft van de jaren 80 opgericht door Gert Jan Jansen. Waar de traditionele Nederlandse zaadsector destijds vooral focuste op klassieke gewassen zoals kolen, uien en wortelen, koos Xotus voor een radicaal andere koers. De filosofie van het bedrijf was revolutionair: aantonen dat “exotisch” niet per definitie “tropisch” hoefde te zijn. Jansen selecteerde en veredelde uitheemse gewassen zodanig dat ze, na een korte periode van binnen voorzaaien, prima bestand waren tegen het Nederlandse klimaat en gewoon in de volle grond of in koude kassen geteeld konden worden.

Van integratieproject tot mega toko

Het bedrijf startte destijds op een kleinschalige locatie aan de Spoorlaan 15 in Leidschendam. Dankzij het succes en de groeiende markt verhuisde Xotus halverwege de jaren 90 (omstreeks 1995/1996) naar een grootschalig complex aan de Middelweg 1 in Delft.

Xotus was in die jaren veel meer dan een reguliere zaadhandel. In de jaren 90 fungeerde het bedrijf nadrukkelijk als een werkgelegenheids- en integratieproject, waarbij allochtone medewerkers en asielzoekers de kans kregen om gewassen uit hun eigen cultuur te telen. Op de locatie in Delft groeide het complex uit tot een uniek belevingscentrum: het huisvestte een grootschalige kwekerij, de allereerste megatoko van supermarktketen Amazing Oriental en het populaire Indonesische eethuis Xotus-Maduratna. Hiermee speelde het bedrijf direct in op de culinaire behoeften van de veranderende Nederlandse samenleving. Dankzij Xotus maakten Nederlandse hobbytuinders op grote schaal kennis met destijds onbekende groenten zoals kouseband, amsoi, bayam, sopropo en de vlijmscherpe Madame Jeanette-pepers.

Het einde van een tijdperk en een blijvende erfenis

Ondanks de grote populariteit viel in 2011 definitief het doek voor Xotus. Slepende conflicten met de gemeente Delft over herontwikkeling en de bestemmingsplannen van het gebied (Delft-Oost) dwongen het bedrijf tot drastische inkrimping. Na een reorganisatie en een tijdelijke doorstart onder de naam Konijnenburg, moest de locatie aan de Middelweg in 2011 de deuren sluiten om plaats te maken voor een groothandel.

Hoewel het fysieke bedrijf in Delft verdween, leeft het gedachtegoed van Xotus tot op de dag van vandaag voort in de Nederlandse tuinen. De speciaal ontwikkelde zadenlijn werd destijds overgenomen door grotere zaadhandels. De herkenbare, paarse zaadzakjes van de Xotica Collection zijn nog altijd een vast gezicht in menig tuincentrum – een tastbaar bewijs van hoe één bedrijf onze blik op de moestuin blijvend heeft veranderd.