Object van de maand september 2026
Sinds kort is de collectie van Saet & Cruyt/Sow to Grow verrijkt met tekeningen en aquarellen, die in de jaren omstreeks 1960 zijn gebruikt bij de veredeling van bloemen bij Sluis & Groot Zaadteelt en Zaadhandel in Enkhuizen. Door bemiddeling van onze vrijwilliger Martien Gutter hebben we deze bijzondere stukken in onze collectie kunnen opnemen.
Het gaat om de bruikleen van een ingelijst vel met 18 kleurvariaties van violen en een schenking van een grote collectie kaartjes (7×7 cm) waarop per kaartje een bloem is getekend en met aquarelverf ingekleurd. Heel veel Violen, maar ook Primula’s.
De tekeningen en inkleuring zijn (blijkens het onderschrift bij de ingelijste aquarel) gemaakt door Mevr. Dijkhuizen-Middendorp (pinxit 1960, mengsel-analyse violen Zwitserse reuzen) in opdracht van Sluis & Groot.
Violen zijn moeilijk te veredelen. Het is een allopolyploid (tetra) gewas, waardoor het heel moeilijk is om stabiele en uniforme ouderlijnen te krijgen. Deze aquarellen werden door de veredelaars gebruikt om kleuren te vergelijken. De tekeningen van de violen op het ingelijste vel hebben letters E t/m H met volgnummers. Dat duidt er op, dat er ook nog een vel A t/m D moet zijn en wellicht I, J en volgende, maar de verblijfplaats daarvan is niet bekend. Wie weet …?
“Ergens in de jaren 50 van de vorige eeuw begon een groep onderzoekers aan de Universiteit van Amsterdam, onder leiding van prof. Frans Bianchi, de genetica van de overerving van kleuren te bestuderen aan de hand van de felgekleurde bloemblaadjes van verschillende petunia-lijnen. In de loop der jaren, en door vele kruisingen, bleef het aantal verschillende lijnen toenemen, totdat er een grote collectie goed gekarakteriseerde lijnen ontstond.
Fotografie was destijds nog niet goed genoeg om de vele verschillende kleuren van de bloemen in de diverse lijnen getrouw weer te geven. Bovendien veranderden fotoafdrukken uit die tijd snel van kleur, waardoor ze nog meer van de echte bloemen afweken.
Daarom bezocht kunstenaar Flaks Dijkhuizen regelmatig het lab om aquareltekeningen te maken van elk nieuw fenotype. Zo ontstond in de loop der jaren een prachtig archief van de vele petunia-lijnen die voortkwamen uit het onderzoek van de wetenschappelijke groep aan de UvA. In die tijd was Flaks’ echtgenoot, Lambert Dijkhuizen, de tuinman die de planten in de kas verzorgde”.
De genoemde prof. Bianchi was rond 1960 adviseur bij de afdeling Bloemzaden van Sluis & Groot, waar hij ook cursussen gaf aan de veredelaars. Voor een goede kleuren-analyse van de bloemen waren kleurechte aquarellen nodig en zo heeft Paula Middendorp, naast haar werk voor de afdeling van prof. Bianchi, ook aquarellen gemaakt voor de afdeling Bloemzaden van Sluis & Groot. Vermoedelijk zijn de aquarellen van Petunia ’s nog aanwezig bij de UvA. Het onderzoek daarnaar loopt nog. Bijzonder is wel, dat de afdeling, die door prof. Bianchi is opgericht, nog steeds bestaat als onderdeel van het Swammerdam Institute for Life Sciences en er nog steeds onderzoek wordt gedaan met petunia’s.
Na veel zoekwerk hebben we kunnen achterhalen wie de schilderes was van deze kleine kunstwerkjes. Mevr. Dijkhuizen-Middendorp blijkt Paula (ook wel Flaks) Middendorp te zijn, geboren in 1917 in Den Haag. Al jong was ze bezig met tekenen en ze won meerdere prijzen bij tekenwedstrijden, die werden uitgeschreven door Jacob van Campen’s drukkerij van Kalenders, zoals blijkt uit een advertentie in het Algemeen Handelsblad van 30 december 1926.
In de 2e wereldoorlog heeft ze gewerkt bij de studio van Joop Geesink.
Enkele voorbeelden van de kaartjes:
