Echinacea – De kleurrijke zonnehoed met geneeskrachtige eigenschappen
Echinacea
Echinacea, in Nederland beter bekend als zonnehoed, behoort tot de composietenfamilie (Asteraceae). De plant is vooral bekend vanwege haar prachtige bloemen en de vermeende geneeskrachtige werking. Tegenwoordig is Echinacea niet alleen populair als sierplant, maar ook als medicinale plant waarvan extracten wereldwijd worden gebruikt in voedingssupplementen.
Echinacea is veel meer dan alleen een fraaie tuinplant. De combinatie van kleurrijke bloemen, aantrekkingskracht op bestuivers, winterhardheid en medicinale toepassingen maakt de zonnehoed tot een veelzijdige plant. Dankzij intensieve veredeling is tegenwoordig een enorme variatie aan kleuren, bloemvormen en planttypen beschikbaar. Daarmee heeft Echinacea een vaste plaats veroverd in siertuinen, de professionele sierteelt én de kruidensector.
Interessante weetjes
- De naam Echinacea is afgeleid van het Griekse echinos, wat “egel” betekent. Dit verwijst naar de stekelige bloemkegel.
- De bloemen trekken veel bijen, hommels en vlinders aan.
- In de winter eten putters en andere zangvogels graag de zaden uit de uitgebloeide bloemhoofden.
- Echinacea is een geliefde plant in klimaatbestendige en natuurlijke tuinen vanwege haar droogtetolerantie.
Voor geïnteresseerden:
Herkomst
Echinacea is van oorsprong afkomstig uit de uitgestrekte prairies van Noord-Amerika. Vooral in de centrale staten van de Verenigde Staten, zoals Kansas, Nebraska, Oklahoma en Missouri, groeit de plant van nature.
De oorspronkelijke bewoners van Noord-Amerika gebruikten verschillende Echinacea-soorten al honderden jaren als geneesmiddel tegen wondinfecties, slangenbeten, kiespijn en verkoudheid.
Van de negen bekende soorten worden tegenwoordig vooral drie soorten geteeld:
- Echinacea purpurea (rode zonnehoed)
- Echinacea angustifolia
- Echinacea pallida
Kenmerken van het zaad
Echinacea produceert opvallende donkere zaden.
Kenmerken:
- ongeveer 220–300 zaden per gram
- langwerpig
- donkerbruin tot zwart
- 4–6 mm lang
- harde zaadhuid
- kiemt onregelmatig zonder koudebehandeling
Voor professionele teelt worden zaden vaak geprimed of gestratificeerd.
Medicinale werking
Echinacea behoort wereldwijd tot de bekendste geneeskrachtige planten.
Belangrijke werkzame stoffen zijn:
- polysachariden
- alkylamiden
- cichoreizuur
- flavonoïden
- etherische oliën
Onderzoek laat zien dat extracten het afweersysteem kunnen beïnvloeden. Daarom wordt Echinacea veel toegepast in producten die bedoeld zijn ter ondersteuning van de weerstand tijdens verkoudheid. De wetenschappelijke literatuur laat echter wisselende resultaten zien; sommige studies vinden een bescheiden effect, terwijl andere weinig of geen duidelijk voordeel aantonen. Daarom worden gezondheidsclaims in veel landen gereguleerd.
De wortels bevatten doorgaans hogere concentraties alkylamiden dan het bovengrondse gewas.
Daglengtegevoeligheid
Echinacea is een lange-dagplant.
Dat betekent:
- bloei wordt gestimuleerd door lange zomerdagen;
- jonge planten hebben vaak eerst een koudeperiode (vernalisatie) nodig;
- onder korte dagen blijft de plant vaak vegetatief.
Bij moderne rassen is deze gevoeligheid deels verminderd.
Eenjarig of vaste plant?
Echinacea is een winterharde vaste plant.
- levensduur: 5–10 jaar
- volledig winterhard
- sterft bovengronds af
- loopt in het voorjaar opnieuw uit
Gebruik
Echinacea kent veel toepassingen:
- vaste tuinplant
- snijbloem
- droogbloem
- bijen- en vlinderplant
- medicinale teelt
- natuurlijke prairiebeplanting
- voedselbron voor vogels (zaden)
Belangrijkste teeltgebieden
De commerciële teelt vindt plaats in:
- Verenigde Staten
- Canada
- Duitsland
- Nederland
- Polen
- Hongarije
- Italië
- China
In Nederland wordt Echinacea zowel als siergewas als voor de kruidenteelt verbouwd.
Teeltinstructies
Zaaien
- februari–april onder glas
- april–mei buiten
- kiemtemperatuur: 18–22 °C
- kiemduur: 10–25 dagen
Veel kwekers passen een koudebehandeling toe voor een gelijkmatige opkomst.
Standplaats
- volle zon
- goed doorlatende grond
- pH 6–7,5
Plantafstand
30–40 cm.
Opbrengst
Medicinale teelt:
- 6–12 ton vers bovengronds product per hectare
- 2–4 ton droge biomassa per hectare
- wortelopbrengst na 3–4 jaar:
- 1–3 ton droge wortels per hectare
Sierteelt:
Een volwassen plant produceert jaarlijks tientallen bloemen en vormt honderden zaden.
Verzorging
Echinacea is relatief eenvoudig te verzorgen.
Belangrijk:
- weinig bemesting
- geen natte grond in de winter
- uitgebloeide bloemen verwijderen voor langere bloei
- zaadhoofden laten staan voor vogels
- om de 4–5 jaar scheuren
Ziekten en plagen
Belangrijkste ziekten:
- meeldauw
- Botrytis (grauwe schimmel)
- wortelrot
- bladvlekkenziekten
Belangrijkste plagen:
- bladluizen
- trips
- slakken
- spint
Een goede luchtcirculatie voorkomt veel problemen.
Veredeling
De laatste twintig jaar heeft de veredeling een grote vlucht genomen.
Veredelaars richten zich op:
- rijkere bloei
- compactere planten
- betere winterhardheid
- nieuwe bloemkleuren
- dubbele bloemen
- sterkere stelen
- betere ziekteresistentie
- langere houdbaarheid als snijbloem
Door kruisingen tussen verschillende soorten zijn honderden cultivars ontstaan.
Ploïdieniveau
De meeste commerciële Echinacea-rassen zijn:
- diploïd (2n = 22)
Daarnaast bestaan:
- tetraploïde lijnen
- experimentele polyploïde selecties
Tetraploïde planten hebben vaak:
- grotere bloemen
- dikkere bladeren
- stevigere stelen
- grotere zaden
Geur
De bloemen verspreiden slechts een lichte, zoete geur.
De bladeren en wortels geven bij kneuzing een kruidige geur af.
Bloemkleuren
Dankzij moderne veredeling zijn veel kleuren beschikbaar:
- paars
- roze
- wit
- geel
- oranje
- abrikoos
- rood
- zalmkleurig
- tweekleurig
- limoengroen
Bloemtypen
Er bestaan verschillende bloemvormen:
- enkelbloemig
- halfgevuld
- dubbelbloemig
- pomponvormig
- stervormig
- sterk teruggeslagen bloemblaadjes
Planttypen
De handel onderscheidt onder meer:
- hoge borderplanten (80–140 cm)
- compacte tuinplanten (30–60 cm)
- potplanten
- medicinale rassen
- snijbloemtypen