Aster ageratoides – Herfstaster

Aster ageratoides is een sterke, winterharde en rijkbloeiende vaste plant uit Oost-Azië. De soort onderscheidt zich vooral door de late bloei, de grote hoeveelheid kleine margrietachtige bloemen en de goede geschiktheid voor tuinen en openbaar groen.

Voor de professionele tuinbouw liggen de belangrijkste mogelijkheden in de selectie van compacte, goed vertakte planten met een rijke en gelijkmatige bloei. De genetische variatie binnen de soort, waaronder de verschillende chromosoomaantallen, maakt Aster ageratoides bovendien interessant voor botanisch en veredelingsonderzoek.

De soort heeft vooral betekenis als sierplant en biedt een waardevolle bijdrage aan het herfstassortiment van vaste planten.

Voor geïnteresseerden:

1. Herkomst en verspreiding

Aster ageratoides is een vaste plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). De soort is afkomstig uit Oost-Azië en komt van nature voor in onder andere China, Japan, Korea en delen van het Russische Verre Oosten.
In zijn natuurlijke verspreidingsgebied groeit de plant op uiteenlopende standplaatsen, zoals bosranden, open plekken in bossen, graslanden en berghellingen. De soort kan zich goed aanpassen aan verschillende bodemomstandigheden en groeit zowel op zonnige als halfbeschaduwde plaatsen.
Aster ageratoides behoort tot de groep van herfstbloeiende asters en is in Europa vooral bekend als sierplant voor tuinen en openbaar groen.

2. Botanische kenmerken

Aster ageratoides is een kruidachtige, meerjarige plant die zich kan uitbreiden via ondergrondse wortelstokken. Afhankelijk van de cultivar en de groeiomstandigheden bedraagt de planthoogte ongeveer 30 tot 100 cm.
De bladeren zijn meestal eirond tot lancetvormig, met een gezaagde bladrand. De stengels zijn vertakt en dragen talrijke bloemhoofdjes.
De afzonderlijke bloemhoofdjes bestaan uit twee soorten bloemen:
– Lintbloemen: de opvallende bloemen aan de buitenzijde, die het bloemhoofdje zijn kleur geven.
– Buisbloemen: de kleine bloemen in het centrum, die meestal geel gekleurd zijn.
Na de bloei ontwikkelen zich kleine, droge nootvruchten (nootjes), die botanisch cypsela’s worden genoemd. Deze zijn voorzien van een vruchtpluis (pappus), waarmee verspreiding door de wind mogelijk is.

Zaden per gram en zaadvorm
De vruchten zijn klein, smal en enigszins langwerpig. Ze zijn meestal lichtbruin tot donkerbruin en hebben een fijne, behaarde structuur.
Een betrouwbaar, specifiek vastgesteld aantal zaden per gram voor Aster ageratoides is niet algemeen beschikbaar. Voor een teeltbeschrijving is daarom een exacte waarde niet verantwoord te geven zonder een partijmeting. Het aantal kan bovendien verschillen door cultivar, rijpheid en schoningsmethode.

3. Eenjarig of vaste plant?

Aster ageratoides is een vaste plant (overblijvend). De bovengrondse delen sterven in de winter grotendeels af, terwijl de wortels en wortelstokken overwinteren.

In het voorjaar loopt de plant opnieuw uit. Door de vorming van ondergrondse uitlopers kan de plant zich in de loop van de jaren uitbreiden en een flinke pol vormen.

4. Medicinale werking

Aan verschillende soorten uit het geslacht Aster worden in de traditionele Oost-Aziatische kruidengeneeskunde medicinale eigenschappen toegeschreven.

Voor Aster ageratoides zelf is echter onvoldoende betrouwbare wetenschappelijke informatie beschikbaar om specifieke medicinale toepassingen of een bewezen geneeskrachtige werking te beschrijven.

De plant moet daarom in de eerste plaats als sierplant worden beschouwd. Gebruik voor medicinale doeleinden wordt zonder nader onderzoek afgeraden.

5. Daglengtegevoeligheid

Er is weinig specifiek onderzoek gepubliceerd over de daglengtegevoeligheid van Aster ageratoides.

De plant bloeit in de natuurlijke omstandigheden voornamelijk in de nazomer en herfst. De bloei wordt waarschijnlijk mede beïnvloed door temperatuur, plantontwikkeling en de seizoensgebonden daglengte.

Voor de professionele teelt is geen algemeen erkend kritische daglengte of betrouwbaar schema voor kunstmatige daglengtesturing beschikbaar. Het is daarom niet verstandig om de soort zonder voorafgaand onderzoek als een uitgesproken korte- of langedagplant te classificeren.



6. Gebruik

Aster ageratoides wordt hoofdzakelijk gebruikt als sierplant. De belangrijkste toepassingsmogelijkheden zijn:

  • Vaste plantenborder: door de late bloei geeft de plant kleur aan de tuin wanneer veel andere vaste planten al zijn uitgebloeid.
  • Openbaar groen: geschikt voor plantvakken, parken en natuurlijke beplantingen.
  • Bijen- en vlindertuinen: de bloemen leveren nectar en stuifmeel aan insecten.
  • Snijbloem: de vertakte bloeistengels met talrijke kleine bloemen kunnen worden gebruikt in herfstboeketten.
  • Bodembedekking: bepaalde laagblijvende cultivars kunnen door hun uitbreidende groei grotere oppervlakken bedekken.

Vooral de relatief lange bloeiperiode en de goede winterhardheid maken de soort aantrekkelijk voor de tuinbouw.

7. Teeltgebieden

Van nature komt Aster ageratoides voor in grote delen van Oost- en Zuidoost-Azië, van de Himalaya tot China, Japan en Korea. Ook in delen van Rusland en Zuidoost-Azië wordt de soort aangetroffen.

De plant wordt in Europa vooral als vaste sierplant geteeld. In Nederland en andere West-Europese landen is de teelt hoofdzakelijk gericht op de productie van potplanten en tuinplanten.

De soort is geschikt voor gematigde klimaten en kan goed tegen winterse omstandigheden. De commerciële teelt vindt vooral plaats bij gespecialiseerde vasteplantenkwekerijen.

8. Teeltinstructies

Vermeerdering

Aster ageratoides kan op verschillende manieren worden vermeerderd:

  1. Scheuren: de meest gebruikelijke methode. In het voorjaar worden bestaande planten gedeeld. Elk deel moet voldoende wortels en groeipunten hebben.
  2. Stekken: jonge basale scheuten kunnen in het voorjaar als kruidachtige stekken worden gebruikt.
  3. Zaaien: vermeerdering door zaad is mogelijk. Hierbij kunnen verschillen ontstaan tussen de nakomelingen, vooral wanneer het uitgangsmateriaal uit verschillende cultivars afkomstig is.

Zaaien

  • Zaai bij voorkeur in het voorjaar.
  • Gebruik een luchtig, goed doorlatend zaaimedium.
  • Zaai de fijne zaden oppervlakkig en bedek ze slechts licht.
  • Houd het zaaimedium gelijkmatig vochtig.
  • Plaats de zaaibakken op een lichte plaats, maar vermijd felle directe zon.
  • Na voldoende ontwikkeling kunnen de jonge planten worden verspeend.

De exacte kiemtemperatuur en kiemduur zijn afhankelijk van de herkomst en kwaliteit van het zaad. Een specifiek, gestandaardiseerd kiemprotocol voor deze soort is niet algemeen beschikbaar.

Uitplanten

De planten kunnen in het voorjaar of najaar op hun definitieve standplaats worden geplant. Een zonnige plek of lichte halfschaduw is geschikt.

Een humusrijke, matig voedselrijke en goed doorlatende bodem geeft doorgaans de beste resultaten. De plant verdraagt verschillende grondsoorten, mits de grond niet langdurig nat blijft.

9. Opbrengst

Voor Aster ageratoides zijn geen algemeen beschikbare commerciële opbrengstcijfers per hectare of per vierkante meter bekend.

De opbrengst moet daarom vooral worden beoordeeld aan de hand van het aantal verkoopbare planten per vierkante meter en de kwaliteit van het eindproduct.

Bij de teelt als potplant zijn onder andere de volgende eigenschappen belangrijk:

  • Een gelijkmatige en compacte plantopbouw.
  • Een goede vertakking.
  • Een groot aantal bloemknoppen.
  • Een gelijkmatige bloei.
  • Een goede houdbaarheid tijdens transport en verkoop.

Bij de teelt als snijbloem zijn het aantal bruikbare stelen, de steellengte, de vertakking en de bloemkwaliteit bepalend.

10. Verzorging

Aster ageratoides is relatief gemakkelijk te verzorgen.

Water geven: tijdens de groei en bloei moet de plant voldoende water krijgen. Vooral jonge planten mogen niet uitdrogen. Vermijd langdurig natte grond.

Bemesting: een normale basisbemesting in het voorjaar is meestal voldoende. Een overmaat aan stikstof kan leiden tot een te sterke vegetatieve groei en slappere stengels.

Snoeien: uitgebloeide bloemen kunnen worden verwijderd om de plant netjes te houden. Na de bloei kunnen de bovengrondse stengels worden teruggeknipt.

Scheuren en verjongen: om de groei vitaal te houden, kunnen oudere planten om de drie à vier jaar worden gedeeld. Dit voorkomt dat de plant in het midden minder vitaal wordt.

Winterhardheid: de plant is goed winterhard en kan in Nederland zonder bijzondere winterbescherming buiten blijven staan.

11. Ziekten en plagen

Aster ageratoides is over het algemeen een sterke plant, maar kan worden aangetast door een aantal bekende ziekten en plagen bij asters.

Ziekte of plaag

Kenmerken

Meeldauw

Witte, poederachtige aanslag op bladeren en stengels.

Verticillium

Verwelking, vergeling en afsterven van plantendelen.

Grauwe schimmel (Botrytis)

Grijze schimmelvorming bij vochtig weer.

Blad- en knopgalmijten/aaltjes

Vervormde bladeren en beschadigde groeipunten.

Slakken

Vraat aan jonge bladeren en scheuten.

Bladluizen

Zuigen plantensappen op en kunnen groeipunten aantasten.

Vooral een goede standplaats, voldoende luchtcirculatie en een niet te natte teelt helpen om problemen te voorkomen.

Bij aantasting door bodemgebonden ziekten is het belangrijk om aangetaste planten tijdig te verwijderen en niet steeds opnieuw op dezelfde besmette grond te planten.

12. Veredeling

Aster ageratoides is een botanisch variabele soort. Er zijn binnen de soort verschillende botanische variëteiten en vormen beschreven. Ook in de tuinbouw zijn diverse selecties en cultivars ontstaan.

Een bekende cultivar is ‘Asran’, die populair is vanwege de rijke bloei, de sterke groei en de violetblauwe bloemen met een geel hart.

Bij de veredeling en selectie van Aster ageratoides zijn de volgende eigenschappen interessant:

  • Compacte en gelijkmatige plantopbouw.
  • Goede vertakking en veel bloemstelen.
  • Een lange en rijke bloeiperiode.
  • Grote, opvallende bloemhoofdjes.
  • Heldere en uniforme bloemkleuren.
  • Goede stevigheid van de stengels.
  • Goede winterhardheid.
  • Weerstand tegen meeldauw en andere schimmelziekten.
  • Een beheersbare groei zonder sterke uitbreiding via wortelstokken.

Voor de professionele potplantenteelt zijn vooral compacte groei, een goede vertakking en een gelijktijdige bloei belangrijke selectiecriteria.

Omdat de soort genetisch variabel is, kan zaadvermeerdering verschillen opleveren tussen de nakomelingen. Voor het behouden van specifieke cultivareigenschappen is vegetatieve vermeerdering door scheuren of stekken geschikter.

13. Ploïdieniveau

Het ploïdieniveau van Aster ageratoides is genetisch interessant. Binnen de soort zijn verschillende chromosoomaantallen vastgesteld.

In botanisch onderzoek zijn onder andere de volgende somatische chromosoomaantallen (2n) gevonden:

  • 2n = 18
  • 2n = 36
  • 2n = 37

Een onderzoek aan materiaal uit Nepal stelde 2n = 36 vast. Dit komt overeen met een tetraploïd niveau wanneer wordt uitgegaan van x = 9.

Bij Aster ageratoides var. pendulus is zelfs een uitzonderlijk grote variatie gevonden, met chromosoomaantallen van 2n = 60 tot 2n = 92. Deze variatie hangt samen met polyploïdie en aneuploïdie.

Dit betekent dat Aster ageratoides geen soort is met één vast ploïdieniveau. Bij veredelingsonderzoek is het daarom belangrijk om het chromosoomaantal van het gebruikte uitgangsmateriaal afzonderlijk vast te stellen. 

Oxford Academic+2

14. Geur

De bloemen van Aster ageratoides hebben over het algemeen geen uitgesproken geur. De plant wordt dan ook niet specifiek geteeld vanwege haar geur, maar vooral vanwege de sierwaarde van de bloemen en de late bloeitijd.

15. Bloeitijden in Nederland

Aster ageratoides is een typische nazomer- en herfstbloeier.

In Nederland valt de bloeiperiode doorgaans tussen:

  • Augustus: de eerste bloemen verschijnen.
  • September: de bloei komt goed op gang.
  • Oktober: meestal de belangrijkste bloeiperiode.
  • November: bij gunstig weer kunnen planten nog doorbloeien.

De precieze bloeitijd is afhankelijk van cultivar, standplaats, temperatuur en weersomstandigheden.

De soort is daarmee een waardevolle aanvulling op het assortiment vaste planten dat juist in de herfst kleur moet geven. 

RHS+1

16. Bloemkleuren

De natuurlijke bloemkleuren van Aster ageratoides zijn voornamelijk wit tot lichtpaars.

Bij cultivars en tuinselecties komen ook meer uitgesproken violet- en blauwviolette tinten voor.

De belangrijkste kleuren zijn:

  • Wit.
  • Lichtlila.
  • Lichtpaars.
  • Violet.
  • Blauwviolet.

Het hart van de bloem bestaat uit buisbloemen die doorgaans geel gekleurd zijn. Door het contrast tussen de lintbloemen en het gele hart ontstaat het karakteristieke margrietachtige uiterlijk.

17. Bloemtypen

Aster ageratoides heeft van nature enkelvoudige, margrietachtige bloemhoofdjes.

De bloem bestaat uit een krans van smalle lintbloemen rondom een centraal gedeelte met gele buisbloemen.

De bloemhoofdjes zijn relatief klein, doorgaans ongeveer 1,5 tot 2 cm in doorsnede. Ze staan met meerdere bijeen in losse, vertakte bloeiwijzen.

De belangrijkste bloemtypen zijn:

  • Enkelbloemig: één krans van lintbloemen rondom een geel hart.
  • Kleinbloemig: talrijke kleine bloemhoofdjes aan vertakte stengels.

Dubbelbloemige typen zijn niet kenmerkend voor deze soort.

18. Planttypen

Binnen Aster ageratoides komen verschillende groeivormen voor. De hoogte en plantopbouw kunnen behoorlijk variëren.

De belangrijkste planttypen zijn:

  • Compacte typen: laagblijvende planten die geschikt zijn voor borders, rotstuinen en potten.
  • Halfhoge typen: planten met een bossige groei en een goede vertakking.
  • Hoge typen: planten die een hoogte van ongeveer 75 tot 100 cm kunnen bereiken en geschikt zijn voor grotere borders en natuurlijke beplantingen.
  • Uitbreidende typen: planten die via wortelstokken langzaam grotere oppervlakken kunnen innemen.

Een bekende tuinbouwselectie is ‘Asran’. Deze wordt gewaardeerd om haar krachtige groei en rijke violetblauwe bloei.

Aster ageratoides ‘Asran’ – Late Lilac-Blue Autumn Blooms – Barnsdale Gardens

Wildaster Ashvi – Aster ageratoides Ashvi günstig kaufen

Aster ageratoides ‘Asran’ plant – kopen & combineren

10

19. Korte conclusie

Aster ageratoides is een sterke, winterharde en rijkbloeiende vaste plant uit Oost-Azië. De soort onderscheidt zich vooral door de late bloei, de grote hoeveelheid kleine margrietachtige bloemen en de goede geschiktheid voor tuinen en openbaar groen.

Voor de professionele tuinbouw liggen de belangrijkste mogelijkheden in de selectie van compacte, goed vertakte planten met een rijke en gelijkmatige bloei. De genetische variatie binnen de soort, waaronder de verschillende chromosoomaantallen, maakt Aster ageratoides bovendien interessant voor botanisch en veredelingsonderzoek.

De soort heeft vooral betekenis als sierplant en biedt een waardevolle bijdrage aan het herfstassortiment van vaste planten.

Bronnen en verdere informatie

Opmerking voor gebruik op de website van Sow to Grow: voor een aantal teelttechnische gegevens, zoals zaden per gram, kiemduur, kritische daglengte en commerciële opbrengst, ontbreken betrouwbare soortspecifieke cijfers. Die zijn daarom bewust niet ingevuld met schattingen.

Een interessante aanvulling zou een vergelijking zijn van Aster ageratoides met andere herfstasters, waarbij vooral de mogelijkheden voor potplantenteelt en veredeling centraal staan.



Translate »